યુવાનોનું માનસિક આરોગ્ય: આજના ઝડપી જીવનમાં યુવાનો પર ઘણું દબાણ આવે છે. પઢાઈ, કરિયર, સોશિયલ મીડિયા, રિલેશનશિપ અને ઘરની અપેક્ષાઓ – આ બધું એકસાથે ચાલે તો મન પર ભાર પડે છે. ક્યારેક ઉદાસી, ચિંતા, તણાવ કે ગભરામણ થાય છે. પણ ઘણા ગુજરાતી પરિવારોમાં આ વાત ખુલ્લી કરવી મુશ્કેલ લાગે છે. કારણ? “આ તો માનસિક બીમારી છે” એમ કહેવાથી લોકોને ડર લાગે છે કે પરિવારની ઇજ્જત પર આંચ આવશે, લગ્નમાં મુશ્કેલી પડશે કે લોકો શું કહેશે.
આને જ કહેવાય છે સ્ટિગ્મા – એટલે કે માનસિક આરોગ્યની સમસ્યા પર લગાવેલું કલંક. ગુજરાતી સમાજમાં આ વધુ જોવા મળે છે કારણ કે અહીં પરિવાર અને સમાજની પ્રતિષ્ઠા ખૂબ મહત્વની ગણાય છે. ઘણા માતા-પિતા વિચારે છે કે “આ તો બસ મનની નબળાઈ છે, થોડું હિંમત કરો તો બધું ઠીક થઈ જશે” અથવા “આ વાત બહાર ન કરો, લોકો ગપ્પાં કરશે”. પરિણામે યુવાનો એકલા જ પોતાની લડાઈ લડે છે.
પણ સાચી વાત એ છે કે માનસિક આરોગ્ય શારીરિક આરોગ્ય જેટલું જ મહત્વનું છે. જેમ તમને તાવ આવે તો ડોક્ટર પાસે જાઓ છો, તેમ જો મન ભારે થાય, ઊંઘ ન આવે, ભૂખ ન લાગે કે કંઈક કરવાનું મન ન થાય તો તેને પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ. થેરાપી એટલે કે કાઉન્સેલિંગ કે ટોક થેરાપી – આ કોઈ પાગલપણું નથી, પણ એક વ્યાવસાયિક મદદ છે. જેમ જિમમાં ટ્રેનર તમને શરીર મજબૂત કરવા માર્ગદર્શન આપે છે, તેમ થેરાપિસ્ટ મનને સમજવામાં અને મજબૂત કરવામાં મદદ કરે છે.
ગુજરાતી પરિવારોમાં આ સ્ટિગ્મા તોડવા માટે શું કરી શકાય?
- ખુલ્લી વાતચીત શરૂ કરો – ઘરમાં બધા સાથે બેસીને “આજે મને થોડું ખરાબ લાગે છે” એમ કહેવું શરૂ કરો. માતા-પિતા પણ પોતાના સમયની વાતો શેર કરે તો યુવાનોને સરળ લાગે.
- સમજણ વધારો – આજે ઘણા યુવાનો એડમિશન, જોબ કે રિલેશનશિપમાં તણાવ અનુભવે છે. આને “મનની બીમારી” નહીં, પણ “મનની તકલીફ” તરીકે જુઓ. થેરાપી એ દવા જેવી જરૂરી છે જ્યારે તકલીફ વધારે હોય.
- ઉદાહરણ આપો – આજે ઘણા સેલિબ્રિટી, બિઝનેસમેન કે સ્ટુડન્ટ્સ પણ થેરાપી લે છે અને તેનાથી ફાયદો થયો છે એ વાત શેર કરો. આનાથી ડર ઓછો થાય.
- પરિવારને સમજાવો – માતા-પિતાને કહો કે “થેરાપી લેવાથી હું વધુ સારો થઈશ, વધુ સારું પઢીશ અને પરિવારને વધુ ખુશ રાખીશ”. આને પરિવારની તાકાત તરીકે જુઓ, નબળાઈ તરીકે નહીં.
યાદ રાખો, મદદ માંગવી એ કમજોરી નથી, એ તો હિંમતની વાત છે. જો તમે યુવાન છો તો તમારા મનની વાત કોઈ વિશ્વાસુ વ્યક્તિ કે પ્રોફેશનલ સાથે શેર કરો. અને જો તમે પેરન્ટ્સ છો તો તમારા બાળકને સમજો, સાંભળો અને જરૂર પડે તો થેરાપીનો સાથ આપો.
આજથી જ શરૂઆત કરીએ – માનસિક આરોગ્યને શરમાળ વાત નહીં, પણ ખુલ્લા દિલની વાત બનાવીએ. કારણ કે સ્વસ્થ મન એટલે સ્વસ્થ પરિવાર અને સ્વસ્થ સમાજ. તમે એકલા નથી – આપણે સૌ સાથે છીએ!
આ પણ વાંચો : આયુર્વેદિક સવારની 5 સરળ આદતો | 2026માં તંદુરસ્ત શરૂઆત
